Co to są planety poza układem słonecznym?

   Egzoplanety to planety okrążające gwiazdę lub gwiazdy, które nie są Słońcem.

Rodzaje egzoplanet:

  • gazowe olbrzymy-planety, które nie mają stałej powierzchni, nie posiadają gęstej atmosfery(główna budowa to gaz lub lód). Mają niedużej wielkości jądro skalne lub skalno- lodowe. Są najczęściej wykrywanymi planetami spoza układu słonecznego.
  • gorący Jowisz- łatwo można je dostrzec podczas tranzytu. Charakterystycznymi cechami są niska gęstość, wysoka temperatura, plama na stronie dziennej planety.
  • gorący Neptun-różnią się od gorących jowiszy masą i budową. Neptuny składają się z wysokotemperaturowych odmian lodu. Płaszcz może mieć w swoim składzie metan i amoniak. Nad warstwą lodową znajduje się warstwa wodorowo-helowa.
  • planety skaliste-ich najważniejszą cechą jest stała powierzchnia i niewielka masa. Ma skalna lub skalno-lodową warstwę jądra metalicznego. Cechuje je też trudność wykrywania. Prawie 0,2 tych planet jest podobnych rozmiarowo do ziemi.
  • gazowe karły-posiadają skaliste jądro i gęstą atmosferę.

Odkrywcy planet poza układem słonecznym

Pierwsze w historii planety pozasłoneczne odkrył Aleksander Wolszczan.

Zostały odkryte w 1990r.  Badał częstotliwości impulsów generowanych przez pulsara PSR B1257+12. Okazało się, że impulsy te nie nadchodziły idealnie równomiernie – raz miały większą a raz mniejszą częstotliwość. Jedynym dobrym wytłumaczeniem tego zjawiska jest przyjęcie założenia, że wokół pulsara krążą co najmniej trzy planety, które okrążając razem ze swą gwiazdą wspólny środek masy tego układu, powodują zmienny ruch pulsara względem ziemskiego obserwatora. To z kolei powoduje pojawienie się w impulsach dochodzących z gwiazdy efektu Dopplera, którego analiza pozwala wyciągnąć wnioski dotyczące masy planet i ich orbit.

Metody, którymi można odkryć planety.

-Metoda obserwacji ruchu własnego gwiazd ma zastosowanie w przypadku tych gwiazd, które poruszają się najszybciej względem sfery niebieskiej.

-Śledzenie dopplerowskiego przesunięcia widma gwiazd. Jeśli dookoła gwiazdy krążą planety, powodują one, jak w przypadku opisywanych wyżej układów wokół pulsarów – przybliżanie się i oddalanie macierzystej gwiazdy do i od obserwatora, co owocuje przesunięciami linii w jej widmie.

-Obserwacja blasku danej gwiazdy pozwala  na identyfikację momentu, w którym planeta przechodzi na tle tarczy swej gwiazdy. Następuje nieznaczny spadek jasności gwiazdy. Informacje te pozwalają ocenić rozmiary planety, obecność pierścieni czy księżyców a także, dzięki przeprowadzanym badaniom spektroskopowym, analizować skład ewentualnej atmosfery. Metodę analizy blasku gwiazd wykorzystał m.in. polski projekt OGLE.

-Analiza kształtu dysków pyłowych wokół gwiazd polega na porównaniu obserwowanego wyglądu takiego dysku z komputerowymi symulacjami. Symulacje takie buduje się w oparciu o model, który zakłada, że oprócz centralnej gwiazdy i pyłowej otoczki istnieje w pobliżu planeta, która poruszając się wpływa na kształt tego pyłowego dysku wytwarzając w nim charakterystyczne zagęszczenia.

-Efekt przyćmiewania planet przez ich słońca można zniwelować dzięki metodzie interferometrii wygaszającej. Polega ona na obserwacji gwiazdy równocześnie przez dwa sprzężone układy optyczne. Fale rejestrowane przez jeden układ zostają odwrócone i nałożone na obraz z drugiego przyrządu.